Olga Stráníková

O sile, kruchości i Oldze Stráníkovej

Myśl, że w słabości tkwi siła, a w sile słabość, ma pochodzenie orientalne, jednak jej ważność jest uniwersalna i nieograniczona geograficznie. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się absurdalna, w istocie jest prosta, zrozumiała i czytelna. Mówi nieco inaczej o znanej rzeczy: że wszystko na świecie ma swoje zalety i wady, albo – jeśli wolimy – mocne i słabe strony. Tak więc także siła w konkretnym kontekście musi mieć jakieś słabości, podczas gdy słabość z kolei posiada momenty mocy.

Nie wiem, czy Olga Stráníková myśli w ten sposób, wykonując swoje fotografie. Nie wiem, czy postrzega świat w polaryzacji słabości i siły. Jej twórczość fotograficzna, niemal wyłącznie skoncentrowana na kobiecie, jednak właśnie tę dwoistość w istocie przepięknie ukazuje.

Olga Stráníková jest dzieckiem zadumanej Vysočiny (ur. 1971, Nové Město na Moravě). Autorki nie pociągnęła lekkość fotografowania aparatem cyfrowym, lecz rzemieślnicza rzetelność pracy z analogową lustrzanką na film. Sama nie ukrywa, że dla jej własnego przeżywania procesu powstawania fotografii – a więc bez wątpienia także dla ostatecznego kształtu każdej z nich – ważne jest nie tylko samo ujęcie, lecz także bezpośredni kontakt z papierem fotograficznym, chemikaliami o przenikliwych zapachach i czerwonym światłem w ciemni, w której w jej rękach dokonuje się magiczny proces narodzin obrazu. Z tymi potrzebami fotografki idą w parze jej ulubione techniki, do których należą przede wszystkim bromolej i lithprint. Swoje fotografie nierzadko także ręcznie koloryzuje.

Wrażliwa praca ze światłem i cieniem pozwala Stráníkovej tworzyć niezwykłą atmosferę każdego zdjęcia. Jest to atmosfera niewypowiedzianego. Atmosfera tajemnicy. Niejasnego smutku. Niewyrażonego zagrożenia. Czegoś ekscytującego, rzadkiego, pięknego.

Wyłącznym tematem fotografii Olgi jest kobieta. Stráníková niewątpliwie mierzy się tu z własnym doświadczaniem świata, które zdaje się złożone, być może nawet bolesne. Bohaterki jej zdjęć są piękne i złowieszcze, niebezpieczne i zagrożone, zwycięskie i złamane, rozmarzone i władcze. Silne i kruche.

Swoje modelki autorka sadza lub układa, czyli inscenizuje, innym razem pozwala im działać. Wszystko to dzieje się zazwyczaj w naturalnej scenerii, która obok wyrazistych gestów i pozycji postaci, czasem także symbolicznych przedmiotów, współtworzy pożądany ładunek emocjonalny danego ujęcia.

Zdjęcia Olgi Stráníkovej przedstawiają kobietę jako istotę zdolną przyjmować wiele wartościowych postaw i ról. Kobieta Stráníkovej to istota, która mimo własnej fizycznej słabości, wrażliwości i kruchości dyskretnie unosi ten świat. Jest istotą zdolną rozrzedzać jego ciężar, napełniać go poezją, wzbogacać pięknem i koiċ czułością. Na to wszystko ma siłę.

Ludmila Kesselgruberová